प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत
बैकुण्ठ प्रसाद सापकोटा
उपसचिव बैकुण्ठ प्रसाद सापकोटाले नेपाली प्रशासनमा विभिन्न स्थानहरूमा काम गरेका छन् । उनले स्थानीय तहको प्रशासनिक जिम्मेवारीको रूपमा काम गरेका छन् । यस क्रममा, उनले विभिन्न विकास योजनाहरू, बजेट निर्माण, र प्रशासनिक प्रक्रियाहरूको व्यवस्थापनमा भूमिका निर्वाह गरेका छन् । सापकोटाले अन्य सरकारी कार्यालयहरूमा पनि प्रशासनिक भूमिकामा काम गरेका छन् । हाल उनी चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकामा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत हुन् । उनीसँग विभिन्न सेरोफेरोमा तामाकोशी सन्देश साप्ताहिको प्रतिनिधिले गरेको कुराकानीको अंशः
० चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाले हाल नागरिकलाई प्रदान गरिरहेका प्रमुख सेवा सुविधाहरू के के हुन् ? सेवाहरूलाई अझ प्रभावकारी बनाउन के सुधार गरिँदैछ ?
हाम्रो नगरपालिका नागरिकलाई प्रभावकारी सेवा दिन प्रतिबद्ध छ । हाल हामीले निम्न सेवा सुविधाहरू उपलब्ध गराएका छौँ । नागरिकता सिफारिस, जन्म–मृत्यु दर्ता, विवाह दर्ता, सम्बन्ध विच्छेद दर्ता लगायतका कानुनी प्रमाणपत्रहरू सहज रूपमा प्रदान गरिरहेका छौँ । घर जग्गा नामसारी, लालपुर्जा, नक्सा पास, भवन निर्माण स्वीकृति जस्ता सेवा सरल र प्रभावकारी बनाएका छौँ । व्यवसाय दर्ता, नवीकरण, कर संकलन र अनुमतिपत्र जारी गर्ने प्रक्रिया डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गर्दै छिटो बनाएका छौँ । ‘एकल सेवा केन्द्र’ को अवधारणा लागू गरेर सेवाग्राहीलाई छिटो सेवा दिने व्यवस्था मिलाएका छौँ । आगामी दिनहरूमा डिजिटल प्रशासनलाई थप मजबुत बनाउन अनलाइन सेवा प्रणाली विस्तार गर्ने योजना छ ।
० नगरपालिकाका चालु आर्थिक वर्षका प्राथमिकता के के हुन् ? नीति तथा योजनाहरू कार्यान्वयनमा आउन ढिलाइ हुने कारण के हो ?
चालु आर्थिक वर्षमा हामीले निम्न क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिएका छौँ । मुख्य सडकहरू पिच गर्ने, ग्रामीण सडक सुधार गर्ने, पुल निर्माण गर्ने । स्थानीय अस्पताल स्तरोन्नति गर्ने, थप स्वास्थ्य चौकीहरू सञ्चालन गर्ने । विद्यालय भवन निर्माण, डिजिटल शिक्षा प्रणाली लागू गर्ने, छात्रवृत्ति कार्यक्रम ल्याउने । धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय स्थलहरूको विकास गर्ने । ढिलाइको मुख्य कारण प्रशासनिक प्रक्रिया, स्रोत–साधनको अभाव र संघीय तथा प्रदेश सरकारबाट बजेट निकासा ढिलो हुनु हो । हामीले कार्यान्वयनलाई प्रभावकारी बनाउन अनुगमन प्रणाली सुधार गर्दैछौँ ।
० चालु आर्थिक वर्षमा नगरपालिकाको बजेट कति छ ? बजेटको पारदर्शिता सुनिश्चित गर्न के उपाय अपनाइएको छ ?
चालु आर्थिक वर्षमा चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाको कुल बजेट करोडौँ रुपैयाँ छ । यसमा पूर्वाधार विकासका लागि ठूलो हिस्सा छुट्याइएको छ। शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, पर्यटन र सामाजिक सुरक्षामा लगानी गरिएको छ । सबै योजना नागरिक वडापत्र मार्फत सार्वजनिक गरिएको छ । बजेट खर्चको विवरण नगरपालिकाको वेबसाइट र सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित गरिन्छ । सार्वजनिक सुनुवाइ कार्यक्रम आयोजना गरी नागरिकलाई प्रत्यक्ष जानकारी दिने व्यवस्था गरिएको छ ।
० नगरपालिकामा हुने अनियमितता तथा भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न के उपाय अपनाइएको छ ?
हामी सुशासन कायम गर्न र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न प्रतिबद्ध छौँ । निम्न कदमहरू चालिएको छ । सार्वजनिक खरिद प्रक्रिया पारदर्शी बनाइएको छ । ठेक्का प्रक्रिया प्रतिस्पर्धात्मक रूपमा सञ्चालन गरिन्छ । नागरिक गुनासो व्यवस्थापन प्रणाली लागू गरिएको छ । अनुगमन समिति गठन गरी बजेटको सदुपयोग सुनिश्चित गरिन्छ । कर्मचारीको कार्यसम्पादन मूल्यांकन गर्ने प्रक्रिया लागू गरिएको छ । यदि कसैले अनियमितता गरेको पाइएमा कडा कारबाही गरिन्छ ।
० नगरपालिकाले स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्न के पहल गरिरहेको छ ?
हामी स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्नका लागि स्थानीय उद्यमशीलता प्रवद्र्धन गर्दैछौँ । ‘स्वरोजगार कार्यक्रम’ अन्तर्गत सीपमूलक तालिमहरू (सिलाइकटाइ, कृषि, पशुपालन, पर्यटन व्यवसाय) सञ्चालन गर्दैछौँ । स्थानीय उत्पादनलाई बजारीकरण गर्न सहजीकरण गर्दैछौँ । कृषि तथा पशुपालनका लागि सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराउँदैछौँ ।
० नगरपालिकाले डिजिटल प्रविधि उपयोग गर्दै सेवाहरू सुधार गर्न के उपायहरू गरिरहेको छ ?
नगरपालिकाका सेवा डिजिटल प्रणालीबाट उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिँदैछ । अनलाइनबाटै कर तिर्ने, व्यावसायिक प्रमाणपत्र बनाउने, नक्सा पास गर्ने सुविधा विस्तार गर्दैछौँ ।
.० नगरपालिकाले वातावरण संरक्षण र फोहर व्यवस्थापनलाई कसरी व्यवस्थित गरिरहेको छ ?
हामीले निम्न कार्यक्रमहरू लागू गरेका छौँ । फोहर व्यवस्थापन केन्द्र स्थापना, जैविक फोहरलाई मल बनाउने योजना । नगरपालिकाभित्र प्लास्टिक न्युनिकरण अभियान । वृक्षरोपण कार्यक्रम, हरियाली प्रवद्र्धन अभियान । खुला ठाउँ संरक्षण तथा सफाइ कार्यक्रम ।
० नगरपालिकाले विपद् न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापनका लागि के नीति अवलम्बन गरेको छ ?
विपद् व्यवस्थापन कोष स्थापना गरिएको छ । बाढी, पहिरो प्रभावित क्षेत्रमा पूर्वतयारी तथा राहत कार्यक्रम सञ्चालन गर्दैछौँ । स्थानीयस्तरमा उद्धार टोली गठन, आपत्कालीन उद्धार तालिमहरू दिइएको छ । ज्यामी तथा प्राविधिकहरूलाई विपद् जोखिम न्यूनीकरण तालिम दिइरहेका छौँ ।
० नगरपालिकाले शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा सुधार गर्न के योजना बनाएको छ ?
विद्यालय सुधार कार्यक्रमः भवन निर्माण, डिजिटल कक्षा कोठा, विज्ञान प्रयोगशाला । निःशुल्क स्वास्थ्य सेवाः स्थानीय स्वास्थ्य चौकी तथा अस्पतालमा निःशुल्क औषधि वितरण । बालबालिका, वृद्धवृद्धा र अपांगता भएका नागरिकका लागि विशेष कार्यक्रम ।
० चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाले हालसम्म के कस्ता विकास निर्माणका कामहरू सम्पन्न गरेको छ ? आगामी पाँच वर्षका प्रमुख योजनाहरू के के हुन् ?
हाम्रो नगरपालिकाले हालसम्म पूर्वाधार विकासमा उल्लेखनीय काम गरेको छ । प्रमुख सडकहरू कालोपत्रे गर्ने, खानेपानी परियोजना विस्तार गर्ने, स्वास्थ्य चौकीहरू सुधार गर्ने, विद्यालयहरूमा भौतिक संरचना निर्माण गर्ने, डिजिटल नगरपालिकाको अवधारणा अघि बढाउने कार्य गरिरहेका छौँ । सडक सुधारः १०० किमीभन्दा बढी सडक कालोपत्रे भइसकेको छ । अझै थप ग्रामीण सडक सुधार गर्ने योजना छ । खानेपानीः स्वच्छ खानेपानी आपूर्ति सुधार गर्न नयाँ योजनाहरू अघि बढाएका छौँ । विद्युत् र सञ्चारः वडाहरूमा विद्युत् पहुँच पु¥याउने कार्य भइरहेको छ । इन्टरनेट सेवा विस्तार गर्न टेलिकम कम्पनीहरूसँग सहकार्य गरेका छौँ । आगामी योजनाः स्मार्ट सिटी अवधारणाअन्तर्गत सफा, हरियाली र व्यवस्थित नगर बनाउने लक्ष्य छ ।
० चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाले पछिल्लो समयमा के कस्ता कामहरु गरेको छ ?
नगरपालिकाको आफ्नै भवन निर्माणः विसं २०७४ बाट सुरु गरिएको भवन निर्माण कार्य तीन वर्षमा सम्पन्न भएको छ । नगरपालिकाले आफ्नै स्रोतबाट रु सात करोड २५ लाख ४९ हजार खर्च गरी यो भवन निर्माण गरेको हो । नयाँ भवनबाट धेरैजसो शाखाहरूले सेवा प्रदान गरिरहेका छन्, यद्यपि स्थान अभावका कारण शिक्षा, पशु सेवा, कृषि सेवा जस्ता केही सेवा पुरानै भवनबाट सञ्चालन भइरहेका छन् ।
निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालनः फागुन २० देखि २२ गतेसम्म नगरपालिकामा निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरिएको थियो । यस क्रममा शल्यक्रिया आवश्यक पर्ने बिरामीहरूको पहिचान गरी, वडा र टोलस्तरमा गएर उनीहरूलाई शिविरमा ल्याई शल्यक्रिया गरिएको थियो । ’एक घर एक धारा’ योजनाः नगरपालिकाले ’एक घर एक धारा’ योजना अन्तर्गत प्रत्येक घरधुरीमा स्वच्छ खानेपानीको पहुँच सुनिश्चित गर्न कार्यरत छ ।
यस योजनाले नगरवासीहरूको जीवनस्तरमा सुधार ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ । फोहोरमैला व्यवस्थापनः नगरपालिकाले फोहोरमैला व्यवस्थापनका लागि आर्थिक तथा प्राविधिक प्रस्तावहरू माग गरेको छ, जसले नगर क्षेत्रको सरसफाइ र वातावरण संरक्षणमा योगदान पु¥याउनेछ । सडक पूर्वाधार विकासः नगरपालिकाले विभिन्न सडक निर्माण तथा स्तरोन्नतिको लागि बोलपत्र आह्वान गरेको छ, जसमा ’च्ष्नष्म एबखझभलत ध्यचपक’ लगायतका परियोजनाहरू समावेश छन् । यसले यातायात सञ्जाललाई सुधार गर्न मद्दत पु-याउनेछ ।
सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमः नगरपालिकाले सामाजिक सुरक्षा भत्ता वितरणलाई नियमित र प्रभावकारी बनाउँदै आएको छ, जसले ज्येष्ठ नागरिक, एकल महिला, अपांगता भएका व्यक्तिहरू लगायतलाई सहयोग पु¥याएको छ । शिक्षा क्षेत्रको सुधारः विद्यालयहरूको लेखा परीक्षण तथा शिक्षकहरूको पदस्थापनामा सुधार ल्याउन नगरपालिकाले विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरेको छ, जसले शिक्षाको गुणस्तर वृद्धि गर्न मद्दत गरेको छ । यी कार्यहरूबाट चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिकाले स्थानीय विकास, सेवा प्रवाह, र जनताको जीवनस्तर सुधारमा महत्वपूर्ण योगदान पु¥याएको देखिन्छ ।
० नगरपालिकाको समग्र प्रशासनिक संरचनामा के के सुधार आवश्यक छ ?
नगरपालिकाको प्रशासनिक संरचनामा सुधारका लागि कर्मचारीको कार्यक्षमता र क्षमता विकास आवश्यक छ । विशेष गरी, प्रविधिको प्रयोगका लागि कर्मचारीहरूलाई पर्याप्त तालिम दिन जरुरी छ । सञ्चार माध्यम र समन्वयमा सुधार ल्याउनका लागि एकीकृत कार्य प्रक्रियामा सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ । साथै, नागरिक सेवाको गुणस्तर र प्रभावकारिता बढाउनका लागि काम गर्ने वातावरण सुधार गर्ने योजना बनाउनु पर्नेछ ।
० कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादनको मूल्यांकन कसरी गरिन्छ ?
कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादनको मूल्यांकन नियमित रूपमा गरिन्छ । यसका लागि कर्मचारीहरूको समीक्षा बैठक र नियमित प्रगति रिपोर्टहरू आधारभूत मापदण्ड हुन् । यसका अतिरिक्त, नगरपालिकाले समीक्षा र मूल्यांकन प्रणाली लागू गरेको छ जसमा कर्मचारीको कार्यसम्पादन र योगदानको आधारमा मूल्यांकन गरिन्छ । सेवाग्राहीबाट प्राप्त प्रतिक्रिया र सेवा प्रवाहको गुणस्तर पनि मूल्यांकनमा समावेश गरिन्छ । कार्यसम्पादन मूल्यांकन प्रणाली पारदर्शी र इमानदारीपूर्वक सञ्चालन गर्न प्राथमिकता दिइन्छ ।
० प्रशासनिक काममा पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नका लागि कस्ता कदमहरू चालिन्छ ?
नगरपालिकामा पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्नका लागि सूचना अधिकार ऐन को पालना गर्दै सार्वजनिक सूचना बोर्डको माध्यमबाट सबै महत्त्वपूर्ण निर्णयहरूको सार्वजनिक जानकारी दिइन्छ । नागरिकलाई सबै प्रक्रियाहरू र बजेटको प्रयोगको बारेमा जानकारी दिइन्छ । प्रशासनिक निकायहरूमा पारदर्शिता बढाउनका लागि प्रशासनिक निर्णयहरूको विवरण सार्वजनिक गरिन्छ र समीक्षा बैठक आयोजित गरिन्छ जसमा स्थानीय समुदाय र हितधारकहरूलाई समावेश गरिन्छ । ई–गभर्नन्स र अनलाइन सेवा प्रणाली कार्यान्वयन गर्दै प्रत्येक सेवा र परियोजनाको अवस्था अनलाइन ट्र्याक गर्न सकिन्छ, जसले पारदर्शिता र जवाफदेहिता सुनिश्चित गरेको छ ।
० नगरपालिकाका योजना र परियोजनाहरूको कार्यान्वयनमा प्रमुख चुनौतीहरू के के छन् ?
नगरपालिकाका योजना र परियोजनाहरूको कार्यान्वयनमा मुख्य चुनौती वित्तीय स्रोतहरूको कमी र कर्मचारीको अभाव हो । बजेटको अभाव र कर्मचारीहरूको संख्या कम भएकाले कार्यान्वयनमा ढिलाइ आउन सक्छ । यद्यपि, नगरपालिकाले प्राथमिकता अनुसार योजना कार्यान्वयन गर्नका लागि रणनीतिक कदमहरू चालिरहेको छ । संवेदनशील परियोजनाहरू जुन नागरिकको लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्, ती कार्यान्वयन गर्न विशेष प्राथमिकता दिइन्छ ।
० नगरपालिकामा भ्रष्टाचार रोकथामका लागि के पहलहरू गरिएका छन् ?
नगरपालिकाले भ्रष्टाचार रोकथामका लागि स्वतः निरीक्षण समिति गठन गरेको छ जसले दुरुपयोग र अनियमितता का घटनाहरूको अनुगमन गर्छ । व्यवस्थागत सुधार र पारदर्शी प्रक्रिया को पालना गर्दै, नगरपालिकाले पारदर्शिता बढाउन र स्वतन्त्र निरीक्षण प्रक्रिया मा जोड दिएको छ । भ्रष्टाचार निरोधक अभियान चलाइन्छ र यसका लागि सजगता कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिन्छ जसले कर्मचारी र जनतालाई सचेत बनाउँछ ।
