बासुदेव थापा, मेयर, सूर्यविनायक नगरपालिका, भक्तपुर
सुर्यविनायक नगरपालिका पछिल्ला वर्षहरूमा उपत्यकाभित्र तीव्र रूपमा विकास र विस्तार भइरहेको नगरपालिकामध्ये एक मानिन्छ । राजधानीसँगको निकटता, बढ्दो बसोबास, नयाँ बस्तीहरूको विस्तार र बढ्दो आर्थिक गतिविधिका कारण यहाँ शहरीकरण तीव्र गतिमा भइरहेको छ । यस्तो परिस्थितिमा नगरको पूर्वाधार व्यवस्थापन, व्यवस्थित शहरी विकास, सेवा प्रवाह सुधार, वातावरण संरक्षण तथा सुशासन कायम गर्ने चुनौती पनि उत्तिकै बढेको छ ।
यसै सन्दर्भमा नगरपालिकाले विकासलाई योजनाबद्ध रूपमा अघि बढाउने, अव्यवस्थित घर निर्माण तथा प्लटिङलाई नियन्त्रण गर्ने, भ्रष्टाचार र अनियमितता रोक्ने, सेवा प्रवाहलाई प्रविधिमैत्री बनाउने र पर्यटन तथा धार्मिक सम्भावनालाई प्रवद्र्धन गर्ने विषयलाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेको दाबी गरेको छ । नगरवासीको जीवनस्तर सुधार गर्ने लक्ष्यसहित विभिन्न पूर्वाधार निर्माण, सामाजिक विकासका कार्यक्रम तथा वातावरणीय व्यवस्थापनका योजनाहरू पनि अघि बढाइएको बताइन्छ । स्थानीय विकास सम्बन्धी विविध विषयमा केन्द्रित रहेर मेयर बासुदेव थापासँग तामाकोशी सन्देश प्रतिनिधिले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंश :
तपाईंको नेतृत्वमा सूर्यविनायक नगरपालिकाले पछिल्लो केही वर्षमा कस्ता प्रमुख उपलब्धि हासिल गरेको छ ?
सूर्यविनायक नगरपालिकाको नेतृत्व सम्हालेपछि हामीले नगरवासीले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभूति गर्न सक्ने गरी विभिन्न क्षेत्रमा सुधार र विकासका कामहरू अघि बढाएका छौँ । हाम्रो मुख्य लक्ष्य नगरलाई व्यवस्थित, सुरक्षित, आधुनिक र सेवा–मैत्री बनाउने हो । त्यस दिशामा केही महत्वपूर्ण उपलब्धिहरू हासिल भएका छन्। सबैभन्दा पहिले पूर्वाधार विकासको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ । नगरभित्रका धेरै सडकहरू स्तरोन्नति गरिएको छ, केही नयाँ सडक निर्माण गरिएको छ र पुराना सडकहरूको मर्मत तथा कालोपत्रे कार्यलाई प्राथमिकता दिइएको छ ।
यसले आवतजावतलाई सहज बनाएको मात्र होइन, व्यापार व्यवसाय र आर्थिक गतिविधिलाई पनि गति दिएको छ। त्यस्तै ढल व्यवस्थापन, सडक बत्ती विस्तार, खानेपानी व्यवस्थापन तथा नाला निर्माणका कामहरू पनि क्रमशः अघि बढाइएका छन्। शहरी व्यवस्थापनतर्फ पनि हामीले केही महत्वपूर्ण पहल गरेका छौँ । तीव्र रूपमा बढिरहेको शहरीकरणलाई व्यवस्थित गर्न भवन निर्माण मापदण्डलाई कडाइका साथ लागू गरिएको छ । अव्यवस्थित प्लटिङलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिएको छ र नगरको दीर्घकालीन शहरी विकास योजना अनुसार काम अघि बढाइएको छ । शिक्षा क्षेत्रमा नगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयहरूको भौतिक पूर्वाधार सुधार, डिजिटल शिक्षाको विस्तार तथा शैक्षिक गुणस्तर अभिवृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ । विद्यालय भवन निर्माण, प्रयोगशाला व्यवस्थापन र शिक्षक क्षमता विकासका कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएका छन्।
यसले सामुदायिक विद्यालयप्रतिको विश्वास बढाउन सहयोग पुगेको छ । स्वास्थ्य क्षेत्र पनि हाम्रो प्राथमिकतामा रहेको छ । नगरभित्रका स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई सुदृढ बनाउने, आधारभूत स्वास्थ्य सेवा सहज बनाउने तथा मातृ तथा बाल स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने काम गरिएको छ। नागरिकले नजिकैबाट स्वास्थ्य सेवा पाउने वातावरण बनाउन हामीले निरन्तर काम गरिरहेका छौँ । सामाजिक विकासतर्फ महिला, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा युवालाई लक्षित विभिन्न कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएको छ ।
युवालाई सीपमूलक तालिम, उद्यमशीलता विकास र रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्ने कार्यक्रमहरूलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ । त्यसैगरी सुशासन र सेवा प्रवाह सुधारमा पनि ध्यान दिइएको छ । नगरपालिकाको सेवा प्रणालीलाई सरल, पारदर्शी र नागरिकमैत्री बनाउन डिजिटल प्रणाली विस्तार गर्ने प्रयास गरिएको छ । नागरिकले कम समयमै सेवा पाउने वातावरण बनाउन प्रशासनिक सुधारका कदमहरू पनि चालिएका छन्। समग्रमा भन्नुपर्दा, हाम्रो प्रयास सूर्यविनायकलाई व्यवस्थित शहरी केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने, नागरिकको जीवनस्तर सुधार गर्ने र दीर्घकालीन रूपमा दिगो विकासको आधार तयार गर्ने दिशामा केन्द्रित छ । अझै धेरै काम गर्न बाँकी छन्, तर नगरवासीको साथ र सहकार्यका कारण आगामी दिनमा अझ प्रभावकारी रूपमा काम गर्ने हाम्रो प्रतिबद्धता छ ।
नगरपालिकाको विकासको दीर्घकालीन योजना के हो ?
नगरपालिकाको विकासलाई हामीले केवल अल्पकालीन परियोजनाहरूमा सीमित नराखी दीर्घकालीन दृष्टिकोणका साथ अघि बढाउने लक्ष्य राखेका छौँ । हाम्रो मुख्य उद्देश्य नगरलाई व्यवस्थित, आधुनिक, सुरक्षित र वातावरणमैत्री शहरी केन्द्रका रूपमा विकास गर्नु हो। त्यसका लागि हामीले योजनाबद्ध रूपमा पूर्वाधार विकास, सामाजिक विकास, आर्थिक अवसर सिर्जना र सुशासनलाई एकसाथ अघि बढाउने नीति अपनाएका छौँ । सबैभन्दा पहिले, शहरी पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिइएको छ । आगामी वर्षहरूमा नगरभित्रका मुख्य तथा सहायक सडकहरूलाई पूर्ण रूपमा स्तरोन्नति गर्ने, व्यवस्थित ढल र नाला प्रणाली निर्माण गर्ने तथा सडक बत्ती र सार्वजनिक स्थलहरूको व्यवस्थापनलाई थप सुदृढ बनाउने योजना छ । तीव्र रूपमा बढिरहेको शहरीकरणलाई ध्यानमा राख्दै भवन निर्माण मापदण्ड र भू–उपयोग नीतिलाई प्रभावकारी रूपमा लागू गर्ने लक्ष्य पनि राखिएको छ ।
त्यसैगरी शिक्षा, स्वास्थ्य र सामाजिक सुरक्षाको क्षेत्रमा पनि दीर्घकालीन योजना तयार गरिएको छ । सामुदायिक विद्यालयहरूको गुणस्तर सुधार गर्दै आधुनिक प्रविधिसँग जोड्ने, स्वास्थ्य संस्थाहरूलाई थप सुदृढ बनाउने र नागरिकले सहज रूपमा आधारभूत सेवा पाउने वातावरण निर्माण गर्ने हाम्रो लक्ष्य हो। पर्यटन र वातावरण संरक्षणलाई पनि विकासको अर्को महत्वपूर्ण आधारका रूपमा लिइएको छ । सूर्यविनायक क्षेत्र धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक दृष्टिले महत्वपूर्ण भएकाले त्यसको संरक्षण र प्रवद्र्धनमार्फत स्थानीय अर्थतन्त्रलाई बलियो बनाउने योजना छ । समग्रमा, हाम्रो दीर्घकालीन योजना भनेको विकासलाई दिगो, समावेशी र व्यवस्थित बनाउँदै नगरवासीको जीवनस्तर सुधार गर्नु हो ।
चुनावका बेला गरेका प्रतिबद्धतामध्ये कति पूरा भए र कति अझै बाँकी छन् ?
निर्वाचनका बेला हामीले नगरवासीसँग विभिन्न प्रतिबद्धता गरेका थियौँ । ती प्रतिबद्धताहरू केवल चुनावी घोषणापत्रका शब्द मात्र नभई कार्यान्वयन गर्ने लक्ष्यका साथ अघि बढाइएको योजना हो । अहिलेको अवस्थामा हेर्दा धेरै प्रतिबद्धताहरू कार्यान्वयनको चरणमा छन् र केही उल्लेखनीय कामहरू पूरा पनि भइसकेका छन् । विशेषगरी पूर्वाधार विकासका क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ । सडक स्तरोन्नति, ढल व्यवस्थापन, सडक बत्ती विस्तार तथा सार्वजनिक पूर्वाधार निर्माणजस्ता कामहरू अघि बढाइएका छन् । शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि सुधारका कार्यक्रमहरू लागू गरिएका छन् ।
तर यथार्थ के हो भने सबै प्रतिबद्धताहरू छोटो समयमा पूरा गर्न सम्भव हुँदैन । केही योजनाहरू दीर्घकालीन प्रकृतिका भएकाले तिनीहरू चरणबद्ध रूपमा कार्यान्वयन भइरहेका छन् । बजेटको उपलब्धता, कानुनी प्रक्रिया तथा प्राविधिक पक्षका कारण केही योजनामा समय लाग्न सक्छ । हामीले नगरवासीसँग गरेका प्रतिबद्धताहरूलाई प्राथमिकताका आधारमा कार्यान्वयन गर्दै लगेका छौँ । बाँकी रहेका कामहरूलाई पनि आगामी वर्षहरूमा पूरा गर्ने स्पष्ट योजना रहेको छ ।
नगरवासीले महसुस गर्ने गरी के परिवर्तन आएको छ ?
पछिल्ला केही वर्षमा नगरवासीले प्रत्यक्ष रूपमा अनुभव गर्न सक्ने केही सकारात्मक परिवर्तनहरू देखिएका छन्। सबैभन्दा पहिले, पूर्वाधार विकासमा भएको सुधारले दैनिक जीवनलाई सहज बनाएको छ। धेरै सडकहरू स्तरोन्नति भएका छन्, सडक बत्ती विस्तार भएको छ र केही क्षेत्रमा ढल तथा नाला व्यवस्थापन पनि सुधारिएको छ । यसका साथै नगरपालिकाको सेवा प्रवाहमा पनि सुधार ल्याउने प्रयास गरिएको छ । नागरिकले आवश्यक सेवा पाउन धेरै समय कुर्नुपर्ने अवस्थालाई कम गर्न प्रशासनिक प्रक्रिया सरल बनाइएको छ । प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै सेवा प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउने काम भइरहेको छ । शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा भएका सुधारहरूले पनि नगरवासीलाई प्रत्यक्ष लाभ पुगेको छ । सामुदायिक विद्यालयहरूको पूर्वाधार सुधार, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार तथा सामाजिक सुरक्षासम्बन्धी कार्यक्रमहरूले नागरिकको जीवनस्तरमा सकारात्मक प्रभाव पारेका छन्। सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको नगरपालिकाले नागरिकको गुनासो र सुझावलाई सुन्ने संस्कार विकास गर्ने प्रयास गरेको छ । नागरिकसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्दै समस्याको समाधान खोज्ने प्रयासले स्थानीय शासनप्रति विश्वास बढाएको छ ।
विकास योजनामा पारदर्शिता र जनसहभागिता कसरी सुनिश्चित गर्नुभएको छ ?
स्थानीय सरकारको सफलताका लागि पारदर्शिता र जनसहभागिता अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने हाम्रो विश्वास छ । त्यसैले विकास योजना तयार गर्दा र कार्यान्वयन गर्दा नागरिकको सहभागितालाई प्राथमिकता दिइएको छ । सबैभन्दा पहिले, योजनाहरू तयार गर्दा वडा स्तरदेखि नै नागरिकसँग छलफल गर्ने प्रक्रिया अपनाइएको छ। वडा भेला, सार्वजनिक सुनुवाइ तथा परामर्श कार्यक्रममार्फत स्थानीय आवश्यकतालाई समेट्ने प्रयास गरिएको छ । यसले विकास योजनालाई वास्तविक आवश्यकता अनुसार बनाउन मद्दत गरेको छ । त्यसैगरी बजेट र कार्यक्रमको कार्यान्वयन प्रक्रियामा पनि पारदर्शिता कायम गर्न विभिन्न उपायहरू अपनाइएको छ । नगरसभामा बजेट प्रस्तुत गर्ने, सार्वजनिक रूपमा योजनाहरूको विवरण उपलब्ध गराउने तथा कार्य प्रगतिको जानकारी दिने अभ्यासलाई निरन्तरता दिइएको छ । ठेक्का प्रक्रिया, परियोजना कार्यान्वयन र अनुगमनका कामहरूलाई पनि नियमअनुसार पारदर्शी बनाउने प्रयास गरिएको छ । नागरिकले आफ्नो करबाट सञ्चालन हुने योजनाबारे जानकारी पाउने अधिकारलाई सम्मान गर्दै सूचना उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ । समग्रमा, विकास प्रक्रिया नागरिककै सहभागितामा अघि बढ्दा मात्र दिगो र प्रभावकारी हुन्छ भन्ने विश्वासका साथ हामीले पारदर्शिता र जनसहभागितालाई प्राथमिकतामा राखेर काम गरिरहेका छौँ ।
सूर्यविनायक क्षेत्रमा तीव्र शहरीकरण भइरहेकाले पूर्वाधार व्यवस्थापन कसरी गर्दै हुनुहुन्छ ?
नगरपालिकामा पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र रूपमा शहरीकरण भइरहेको नगर हो । काठमाडौँ उपत्यकासँग नजिक भएको, यातायात पहुँच राम्रो भएको र बसोबासका लागि उपयुक्त क्षेत्र भएकाले यहाँ जनसंख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ । यस्तो अवस्थामा पूर्वाधार व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण भए पनि हामीले योजनाबद्ध रूपमा काम अघि बढाइरहेका छौँ । सबैभन्दा पहिले सडक पूर्वाधारलाई व्यवस्थित बनाउने कामलाई प्राथमिकता दिइएको छ । मुख्य सडक, सहायक सडक र भित्री सडकहरूको स्तरोन्नति गर्ने, आवश्यक स्थानमा नयाँ सडक विस्तार गर्ने तथा नाला र ढल प्रणाली निर्माण गर्ने कामलाई चरणबद्ध रूपमा अघि बढाइएको छ । यसले भविष्यमा बढ्ने जनसंख्या र यातायातको चापलाई व्यवस्थापन गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ । त्यसैगरी शहरी विकासलाई व्यवस्थित बनाउन भू–उपयोग योजना र शहरी विकास योजनालाई आधार मानेर काम भइरहेको छ । सार्वजनिक स्थल, पार्क, खुला क्षेत्र, सडक सञ्जाल र सेवा केन्द्रहरूलाई दीर्घकालीन रूपमा व्यवस्थित गर्ने योजना तयार गरिएको छ । हाम्रो उद्देश्य केवल अहिलेको आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्नु मात्र होइन, आगामी दशकहरूमा हुने शहरी विस्तारलाई पनि ध्यानमा राखेर दिगो पूर्वाधार निर्माण गर्नु हो ।
अव्यवस्थित घर निर्माण र प्लटिङलाई नियन्त्रण गर्न नगरपालिकाले के कदम चालिरहेको छ ?
तीव्र शहरीकरणसँगै अव्यवस्थित घर निर्माण र प्लटिङको समस्या धेरै ठाउँमा देखिन्छ । यसले भविष्यमा सडक, ढल, पानी र अन्य पूर्वाधार व्यवस्थापनमा ठूलो समस्या ल्याउन सक्छ । त्यसैले यस विषयलाई हामीले निकै गम्भीर रूपमा लिएका छौँ । नगरपालिकाले भवन निर्माणसम्बन्धी मापदण्डलाई कडाइका साथ लागू गर्ने नीति अपनाएको छ । कुनै पनि भवन निर्माण गर्दा स्वीकृत नक्सा अनिवार्य रूपमा पास गर्नुपर्ने व्यवस्था लागू गरिएको छ । नक्सा पास नगरी निर्माण गरिएका संरचनामाथि कानुनी कारबाही गर्ने प्रक्रिया पनि लागू गरिएको छ । त्यसैगरी अव्यवस्थित प्लटिङलाई नियन्त्रण गर्न भूमि विकाससम्बन्धी नियमहरू लागू गरिएका छन्। सडक, ढल, खुला क्षेत्र र अन्य आवश्यक पूर्वाधारको व्यवस्था नगरी गरिएको प्लटिङलाई अनुमति नदिने नीति अपनाइएको छ । नगरपालिकाको लक्ष्य भनेको केवल नियन्त्रण गर्नु मात्र होइन, व्यवस्थित शहरी विकासको संस्कार स्थापित गर्नु हो ।
स्थानीय तहमा भ्रष्टाचार र अनियमितता रोक्न तपाईंले कस्ता कदम चाल्नुभएको छ ?
स्थानीय सरकार नागरिकको सबैभन्दा नजिकको सरकार भएकाले पारदर्शिता र जवाफदेहिता अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ । त्यसैले हामीले भ्रष्टाचार र अनियमितता रोक्न विभिन्न नीतिगत तथा प्रशासनिक उपायहरू लागू गरेका छौँ । सबैभन्दा पहिले आर्थिक कारोबार र योजना कार्यान्वयन प्रक्रियालाई नियमअनुसार पारदर्शी बनाउने प्रयास गरिएको छ । बजेट विनियोजन, ठेक्का प्रक्रिया र योजना कार्यान्वयनका सबै चरणहरूलाई कानुनी ढाँचाभित्र राखेर अघि बढाइएको छ । त्यसैगरी सार्वजनिक सुनुवाइ, सामाजिक परीक्षण र अनुगमन प्रणालीलाई सक्रिय बनाइएको छ । नागरिक, जनप्रतिनिधि र सरोकारवालाको सहभागितामा योजनाहरूको अनुगमन गर्ने अभ्यासले पारदर्शिता बढाएको छ । हामीले स्पष्ट रूपमा भनेका छौँ— नगरपालिकामा भ्रष्टाचार वा अनियमितता सह्य हुँदैन । यदि कसैले यस्तो कार्य गरेको पाइएमा कानुनी प्रक्रिया अनुसार कारबाही गर्न हामी प्रतिबद्ध छौँ ।
नगरपालिकाको सेवा प्रवाहलाई छिटो, पारदर्शी र प्रविधिमैत्री बनाउन के प्रयास भइरहेको छ ?
स्थानीय सरकारको मुख्य उद्देश्य नागरिकलाई सहज र प्रभावकारी सेवा प्रदान गर्नु हो । त्यसैले नगरपालिकाको सेवा प्रवाहलाई छिटो, पारदर्शी र प्रविधिमैत्री बनाउने प्रयास निरन्तर भइरहेको छ। हामीले प्रशासनिक प्रक्रियालाई सरल बनाउने काम गरिरहेका छौँ । नागरिकले सेवा लिन अनावश्यक झन्झट र ढिलाइ झेल्नुपर्ने अवस्थालाई कम गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । त्यसैगरी डिजिटल प्रणाली विस्तार गर्ने काम पनि भइरहेको छ । विभिन्न सेवा र अभिलेख व्यवस्थापनलाई प्रविधिमार्फत व्यवस्थित गर्ने प्रयास भइरहेको छ । यसले सेवा प्रदान गर्ने समय घटाउने र पारदर्शिता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । नागरिकले नगरपालिकाबाट पाउने सेवाहरूलाई क्रमशः आधुनिक र प्रभावकारी बनाउने हाम्रो दीर्घकालीन योजना छ ।
कर्मचारी व्यवस्थापनमा कहिलेकाहीँ विवाद देखिन्छ, यसलाई कसरी समन्वय गर्नुभएको छ ?
कुनै पनि संस्थामा विभिन्न तहका कर्मचारीहरूबीच कहिलेकाहीँ मतभेद वा विवाद देखिन सक्छ । यो स्वाभाविक प्रक्रिया हो । तर महत्वपूर्ण कुरा भनेको त्यस्ता विषयलाई संवाद र समन्वयमार्फत समाधान गर्नु हो । नगरपालिकामा कर्मचारी व्यवस्थापनलाई संस्थागत ढाँचाअनुसार सञ्चालन गरिएको छ । प्रत्येक कर्मचारीको जिम्मेवारी स्पष्ट रूपमा निर्धारण गरिएको छ साथै कामको आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने प्रणालीलाई बलियो बनाइएको छ । यदि कुनै विवाद वा समस्या देखियो भने त्यसलाई आपसी संवाद, प्रशासनिक प्रक्रिया र कानुनी व्यवस्था अनुसार समाधान गर्ने प्रयास गरिन्छ । हाम्रो प्राथमिकता भनेको काम गर्ने वातावरणलाई सकारात्मक बनाउनु र कर्मचारीलाई जिम्मेवारीपूर्ण रूपमा काम गर्न प्रेरित गर्नु हो ।
