भोला खतिवडा
डेढ दशक अघि देखि तामाकोशी सन्देशकालागि साप्ताहिक रूपमा सामुदायिक स्तम्भमा लेखि रहेको छु ।यस पत्रिकाले मेरो लेख्ने वानी र सिपमा निखारता ल्याउनमा सहयोग पुर्यायो । त्यसै गरी दोलखाबाट प्रकाशित हुने कालिञ्चोक सन्देशका निम्ती पनि साप्ताहिक नैं लेखिरहेको छु । त्यसै गरी गत वर्ष देखि नेपाल प्रेश अनलाइनकालागि पनि लेखिरहेको छु । यस अनलाइनमा भने सामाजिक विषवस्तु वा सवाल भन्दा राजनीतिक सवालमा अलि वढि केन्द्रित भैं लेख्ने गरेको छु । २०८२ सालमा अरू पुस्तक तथा पत्रिकाकालागि पनि फाट्टफुट्ट लेखें ।लेख्नु मेरो आदत जस्तो भएको छ । लेख्नु भनेको सवाल वा मुद्दा प्रतिको आफ्नो धारणा राख्ने तरिका पनि हो । वन, वातावरण, सहकारी, सामाजिक न्याय र राजनीतिक सवालमा रहेर लेख्ने कोशिस गर्दछु ।
वर्ष २०८२स् शब्दमार्फत समाजसँग संवाद
२०८२ साल मेरो लेखन यात्रामा एउटा सक्रिय, संवेदनशील र जिम्मेवार वर्षका रूपमा रह्यो। यो वर्ष लेखिएका सामग्रीहरू केवल व्यक्तिगत अभिव्यक्तिका अभ्यास थिएनन्स ती समाजसँग गरिएका संवादका माध्यम बने। प्रत्येक लेखले कुनै न कुनै प्रश्न उठायो, कहिँ नीति र व्यवहारबीचको अन्तरबारे, कहिँ वातावरणीय संकटबारे, त कहिँ नागरिक सम्मान र राजनीतिक संस्कारबारे। धेरै सवाल तथा विषयहरू वन केन्द्रीत नैं भए । वनमा भएका वा गरिएका नयाँ नयाँ प्रयोगहरू मेरा लेखाइका घेरामा परेकाछन् ।
लेखन मेरो लागि केवल सूचना दिने साधन होइन, चेतना जगाउने प्रक्रिया पनि हो।साथै आफु अपडेट हुने तरिकाको रूपमा समेत लिएको छु । लेख्नकालागि सोच्नु पर्यो ।सामाग्री खोज्नु पर्यो ।यस प्रकयाले मलाइ ताजगी वनाइ रहन्छ । कतै बोल्न परेमा सहजता पनि दिएको छ ।कतै कुनै कार्यक्रममा पुगेको खण्डमा त्यहाँ मन तानेको विषयका वारेमा केही चिरफार गर्ने गरेको छु ।त्यसैले मेरो लेखाइले मेरो धारणा, गतिविधिको अभिलेखिकरणालाइ समेत सहयोग पुगेको छ ।
२०८२ मा मैले लेखेका सामग्रीहरूमा समयसापेक्ष विषयहरूलाई प्राथमिकता दिने प्रयास गरें। समाजका सानाठूला घटनाहरू, सार्वजनिक सरोकारका विषयहरू र नीति निर्माणसँग सम्बन्धित सवालहरूलाई सरल तर गहिरो ढंगले प्रस्तुत गर्ने चाहना सधैं रह्यो।
पर्यावरणीय चिन्तास् शब्दमा दिगोपनको खोजी
वन, वातावरण र दिगो विकास मेरा लेखनका स्थायी विषयहरू हुन्।२०८२ सालमा पनि यो धार निरन्तर रह्यो। जलवायु परिवर्तनको बढ्दो असर, प्राकृतिक स्रोतको अव्यवस्थित उपयोग, र सामुदायिक वन व्यवस्थापनका चुनौतीहरूलाई मैले लेखमार्फत उठाउने प्रयास गरें।
विशेषगरी, दिगो वन व्यवस्थापन, हरित रोजगारी र स्थानीय समुदायको सहभागितालाई केन्द्रमा राखेर लेखिएका सामग्रीहरूले नीति र व्यवहारबीचको दूरी देखाउने प्रयास गरे। वातावरणीय मुद्दाहरूलाई केवल अभियान वा नारामा सीमित नराखी, व्यवहारमा कसरी उतार्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न उठाउनु आवश्यक ठानेँ।
यस वर्ष बागमती प्रदेश वन तथा वातावरण मन्त्रालयका प्राथमिकता र यसका प्रमुख कामहरू जुन सवालमा आधारित थिए, त्यसबारेमा धेरै चर्चा गरें । नेपालको कानून निर्माणको सन्दर्भमा पहिलो पटक अधिकार तथा सरोकारवाला सम्मिलित कार्यदल गठन गरी विभिन्न तहमा परामर्श गरी विधेयकको मस्यौदा तयार भएको छ । विधेयक तयार गर्ने प्रकृया र उठेका विषयहरूका वारेमा लेखेको छु ।
पर्यावरणीय न्यायको अवधारणाजहाँ विकास र संरक्षणबीच सन्तुलन खोजिन्छमेरो लेखनको केन्द्रमा रह्यो। यसले देखायो कि प्रकृतिसँगको सम्बन्ध केवल उपयोगको होइन, सहअस्तित्वको पनि हो।
सामाजिक उत्तरदायित्वस् नागरिक आवाजको प्रतिनिधित्व
२०८२ मा लेखिएका लेखहरूको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष सामाजिक उत्तरदायित्व हो। समाजमा देखिएका असमानता, सेवा प्रवाहका कमजोरी, र नागरिकको सम्मानसँग जोडिएका विषयहरूलाई मैले प्राथमिकतामा राखें।
“नागरिकलाई अपमान गर्न मिल्छरु” जस्ता लेखहरूले सार्वजनिक सेवा प्रदायक संस्थाहरूको व्यवहारप्रति प्रश्न उठाए। यी लेखहरू केवल आलोचना होइनन्, सुधारको आग्रह पनि हुन्। राज्य र नागरिकबीचको सम्बन्ध विश्वासमा आधारित हुनुपर्छ भन्ने सन्देश स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरियो।
सामाजिक न्याय, समान अवसर, र पारदर्शिताका विषयहरूलाई निरन्तर उठाउनु आवश्यक छ भन्ने अनुभूति यस वर्ष अझ प्रगाढ बन्यो। लेखनमार्फत नागरिकको आवाजलाई बलियो बनाउने प्रयास नै यसको सार हो।
राजनीतिक विमर्शस् नारा भन्दा सोचको खोजी
राजनीतिक विषयहरूमा लेख्दा मेरो ध्यान सधैं संरचनात्मक सुधार र विचारको स्पष्टतामा केन्द्रित रह्यो। २०८२ मा लेखिएका “नयाँनाराकिसोचरु” वा “आँगनटेढोछ, नाच्न जान्नु पर्दछ”जस्तालेखहरूलेराजनीतिकसंस्काररआन्तरिकलोकतन्त्रका विषयमा बहस उठाए। यी लेखहरूले देखाए कि केवल नारा परिवर्तनले परिवर्तन सम्भव हुँदैनस सोच, व्यवहार र नेतृत्वको शैली परिवर्तन आवश्यक हुन्छ। राजनीतिक दलहरूको आन्तरिक संरचना, निर्णय प्रक्रियाको पारदर्शिता, र जनताप्रति उत्तरदायित्वजस्ता विषयहरूलाई निरन्तर उठाउनु जरूरी छ।
राजनीतिक चेतना केवल आलोचना होइन, सुधारको मार्ग खोज्ने प्रयास पनि हो। यही दृष्टिकोणले लेखनलाई सन्तुलित र प्रभावकारी बनाउने विश्वास रह्यो।
आत्मसमिक्षास् कमजोरीबाट सिकाइ
कुनै पनि यात्राको मूल्याङ्कन गर्दा आत्मसमिक्षा अपरिहार्य हुन्छ। २०८२ का लेखहरूलाई फर्केर हेर्दा केही सीमितताहरू पनि देखिन्छन्। कतिपय विषयहरू अझ गहिराइमा अध्ययन गरेर लेख्न सकिन्थ्यो, केही लेखहरूमा भावनात्मक पक्षले तर्कलाई ओझेलमा पारेको अनुभूति हुन्छ।
यसले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छलेखन निरन्तर सिकाइको प्रक्रिया हो। प्रत्येक लेख अर्को लेखको तयारी हो। त्यसैले आगामी दिनमा अझ तथ्यमा आधारित, सन्तुलित र विश्लेषणात्मक लेखनमा जोड दिनुपर्ने आवश्यकता महसुस भएको छ।मेरो विचार सहितका लेखन सामाग्रीलाइ स्थान दिने पत्रिका तथा अनलाइनका सम्पादकलाइ विशेष धन्यवाद व्यक्त गर्दछु । मेरा लेख्य सामाग्री लेख हुन् की हैनन् म आफैं दुविधामा छु । तर सम्पादक तथा प्रकाशकले नियमित स्थान दिइरहनु भयो । कती लेखहरू प्रति प्रतिकृया पनि आउने गर्दछ, उत्साहीत हुन्छु । कुनै लेखमा धेरै भ्युज हुन्छ कुनैमा कम त्यो विषयमा सामान्य हो भन्ने ठान्दछु ।तर पनि नियमित लेखि रहन्छु ।
आगामी दिशास् समाधानमुखी लेखनतर्फ
२०८३ सालका लागि मेरो लेखनको दिशा अझ स्पष्ट छ, समस्या मात्र उठाउने होइन, समाधानको बाटो पनि देखाउने हुनेछ। समाज, वातावरण र राजनीतिका जटिल विषयहरूलाई केवल आलोचनामा सीमित नराखी, व्यवहारिक उपायहरू प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिनेछ।
स्थानीय अनुभवलाई राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भसँग जोड्ने, र जटिल विषयलाई सरल भाषामा प्रस्तुत गर्ने प्रयासलाई निरन्तरता दिइनेछ। यसले लेखनलाई अझ प्रभावकारी र उपयोगी बनाउने विश्वास छ।
नयाँ वर्ष २०८३स् शुभकामना र प्रतिबद्धता
नयाँ वर्ष केवल समयको परिवर्तन होइन, सोच र व्यवहार सुधार गर्ने अवसर पनि हो। २०८२ का अनुभव र सिकाइलाई आधार बनाएर २०८३ लाई अझ सिर्जनशील, जिम्मेवार र प्रभावकारी बनाउने संकल्प गरिएको छ।
यस अवसरमा सम्पूर्ण पाठक, सहकर्मी र शुभेच्छुकहरूप्रति हार्दिक आभार व्यक्त गर्दछु। तपाईंहरूको प्रतिक्रिया, सुझाव र आलोचनाले नै लेखनलाई दिशा दिएको छ र दिने पनि छु।
नयाँ वर्ष २०८३ को हार्दिक शुभकामना१ सबैमा स्वास्थ्य, समृद्धि, र सकारात्मक सोचको कामना गर्दछु। हामी सबैले मिलेर दिगो, न्यायपूर्ण र समावेशी समाज निर्माण गर्न सकौँयही शुभेच्छा।
